مراقبت صحیح از زخم، یکی از مهمترین عوامل در ترمیم مناسب، کاهش اسکار (جای زخم) و پیشگیری از عفونت است. نوع زخم (جراحی تمیز، زخم ناشی از ضربه، زخم آلوده، بخیهدار یا بدون بخیه) در برنامه مراقبت نقش دارد. توصیههای این صفحه عمومی است و دستورالعمل جراح/پزشک شما در اولویت قرار دارد.
اصل طلایی: زخم را تمیز و محافظتشده نگه دارید؛ دستکاری، کندن دلمه یا تماس مستقیم مواد شیمیایی قوی با بستر زخم میتواند روند ترمیم را مختل کند.
برای پاکسازی زخم (خصوصاً زخمهای جراحی)، شستشو با سرم نرمال سالین استریل توصیه میشود. نرمال سالین ایزوتونیک است و به بافتهای در حال ترمیم آسیب نمیزند و محیط مناسبتری برای اپیتلیالیزاسیون (پوستسازی) فراهم میکند.
شستشو با آب و صابون برای تماس مستقیم با بستر زخم جراحی معمولاً توصیه استاندارد محسوب نمیشود، مگر در شرایط خاص و با نظر پزشک. اگر قرار است اطراف زخم (نه روی بستر زخم) شسته شود، این کار باید با احتیاط و بدون مالش مستقیم انجام شود.
تماس مستقیم مواد زیر با بستر زخم (محل باز و در حال ترمیم) معمولاً توصیه نمیشود مگر با تجویز پزشک:
این مواد ممکن است به سلولهای در حال ترمیم آسیب بزنند یا با ایجاد لایه نامناسب، روند جوش خوردن و ترمیم زخم را کند کنند. هدف پانسمان، محافظت و ایجاد شرایط مناسب ترمیم است، نه اشباع کردن زخم با مواد شیمیایی.
در بسیاری از زخمها، ترمیم بهتر در محیط مرطوبِ کنترلشده (نه خیس و خفه) رخ میدهد. این مفهوم به نام Moist Wound Healing شناخته میشود. پانسمان مناسب میتواند تعادل رطوبت را حفظ کند، زخم را از آلودگی محافظت کند و درد هنگام تعویض پانسمان را کاهش دهد.
زمان تعویض پانسمان به نوع زخم و میزان ترشح بستگی دارد. به طور کلی، اگر پانسمان خشک و تمیز است و ترشح قابلتوجه ندارد، معمولاً نیاز به تعویض مکرر نیست. اما اگر پانسمان خیس، آلوده یا شل شد، باید تعویض شود. در زخمهای جراحی، برنامه دقیق را پزشک مشخص میکند.
تصمیم درباره حمام به نوع زخم و نوع پانسمان بستگی دارد. اگر پزشک اجازه داده باشد، معمولاً تماس کوتاه و کنترلشده با آب (بدون خیساندن طولانی) ممکن است، اما غوطهور کردن زخم (وان، استخر، جکوزی) تا زمان اجازه پزشک توصیه نمیشود. پس از تماس با آب، زخم باید خشک و پانسمان مناسب مجدداً گذاشته شود.
اگر زخم بخیه دارد یا با چسب پوستی/استریاستریپ بسته شده است، دستکاری، کندن چسبها یا خراشیدن محل میتواند ترمیم را مختل کند. زمان کشیدن بخیه یا برداشتن چسبها باید طبق نظر پزشک باشد.
زخم جراحی تمیز معمولاً برنامه مراقبت مشخصتری دارد و هدف اصلی، محافظت از زخم و ترمیم منظم است. در مقابل، زخمهای ناشی از ضربه، گازگرفتگی، یا زخمهای آلوده ممکن است نیاز به مراقبت متفاوت، شستشوی مکررتر، آنتیبیوتیک یا ارزیابی فوری داشته باشند. بنابراین در زخمهای آلوده، تصمیمگیری باید سریعتر و بر اساس معاینه پزشک باشد.
برخی عوامل میتوانند ترمیم زخم را کند کنند یا خطر عفونت را بالا ببرند؛ از جمله: دیابت کنترلنشده، مصرف سیگار، تغذیه نامناسب، کمخونی، مصرف برخی داروها (مانند کورتونها)، و فشار یا کشش مداوم روی محل زخم.
پس از بسته شدن کامل زخم (و با اجازه پزشک)، مراقبت از پوست اطراف و محافظت در برابر آفتاب میتواند به بهتر شدن ظاهر اسکار کمک کند. مهمترین نکته این است که تا قبل از بسته شدن کامل زخم، از هر مادهای که باعث تحریک یا چرب کردن بستر زخم شود خودداری گردد.
این محتوا آموزشی است و جایگزین معاینه و دستورالعمل اختصاصی پزشک نیست. در صورت تردید یا مشاهده علائم هشدار، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.