درد لگن و مفصل ران؛ علتها، علائم هشدار، تشخیص و درمان
درد لگن و مفصل ران یکی از شکایتهای شایع در مراجعه به پزشک و متخصص ارتوپدی است. این درد ممکن است بهصورت ناگهانی پس از زمین خوردن یا فعالیت ورزشی ایجاد شود یا بهآرامی و طی چند ماه افزایش پیدا کند.
اصطلاح درد لگن همیشه به معنی بیماری داخل مفصل ران نیست. مفصل لگن در عمق بدن قرار دارد و اطراف آن مجموعهای از عضلات، تاندونها، بورسها، اعصاب و استخوانها وجود دارد. علاوه بر این، درد ستون فقرات کمری، مفصل ساکروایلیاک و بعضی مشکلات عصبی یا عروقی نیز میتوانند به ناحیه لگن انتشار پیدا کنند.
دردهای خفیف لگن با کاهش موقت فشار، حفظ حرکت کنترلشده و درمان مرحلهای بهتر میشوند. با این حال، درد شدید پس از ضربه، ناتوانی در تحمل وزن، تب، تغییر شکل اندام یا ضعف و بیحسی جدید نیازمند ارزیابی سریعتر است.
تفاوت لگن و مفصل ران چیست؟
در زبان روزمره، واژه لگن ممکن است برای ناحیه وسیعی از پایین کمر تا کشاله ران و کنار باسن استفاده شود. از نظر پزشکی، مفصل ران در محل اتصال سر استخوان ران به حفره استابولوم قرار دارد.
دردی که واقعاً از داخل مفصل ران منشأ میگیرد، اغلب در کشاله ران یا جلوی ران احساس میشود، اما این قاعده قطعی نیست. در برخی بیماران درد مفصل ران به باسن یا زانو انتشار پیدا میکند.
محل درد چه کمکی به تشخیص میکند؟
درد کشاله ران بیشتر احتمال درگیری داخل مفصل ران را مطرح میکند. آرتروز، نکروز سر استخوان ران، گیر افتادگی فمورو استابولار، آسیب لابروم و بعضی شکستگیها میتوانند در این ناحیه درد ایجاد کنند.
درد روی قسمت خارجی لگن بیشتر با تاندونهای عضلات سرینی و بورس تروکانتر مرتبط است. درد باسن ممکن است از عضلات عمقی، مفصل ساکروایلیاک، ستون فقرات کمری یا خود مفصل ران منشأ بگیرد.
علتهای شایع درد لگن و مفصل ران
آرتروز مفصل لگن یکی از علل شایع در افراد میانسال و سالمند است. بیمار معمولاً از درد کشاله ران، خشکی پس از استراحت، کاهش دامنه حرکت و مشکل در راه رفتن شکایت دارد.
درد تروکانتر بزرگ و تاندونهای سرینی یکی از علل شایع درد کنار لگن است. درد ممکن است هنگام خوابیدن روی سمت دردناک، راه رفتن طولانی یا بالا رفتن از پله تشدید شود.
در گیر افتادگی فمورو استابولار، شکل سر و گردن استخوان ران یا لبه استابولوم باعث تماس غیرطبیعی هنگام حرکت میشود. این وضعیت بیشتر در افراد جوان یا میانسال فعال دیده میشود.
آسیب لابروم ممکن است باعث درد کشاله ران، احساس گیر کردن، تقتق دردناک یا محدودیت حرکت شود.
در نکروز سر فمور، خونرسانی بخشی از استخوان کاهش پیدا میکند. مصرف کورتون، مصرف زیاد الکل، بعضی بیماریهای خونی و ضربه از عوامل مرتبط هستند.
شکستگی لگن یا گردن ران بیشتر در سالمندان مبتلا به پوکی استخوان پس از زمین خوردن رخ میدهد. درد شدید، ناتوانی در ایستادن، کوتاه یا چرخیده شدن پا از نشانههای مهم هستند.
شکستگی استرسی ممکن است در دوندگان، ورزشکاران یا افرادی با ضعف استخوان ایجاد شود. ادامه ورزش پرفشار در صورت شک به شکستگی استرسی میتواند آسیب را کامل کند.
کشیدگی عضلات و تاندونها، درد ناشی از ستون فقرات کمری، اختلال مفصل ساکروایلیاک، فتق کشاله ران، عفونت مفصل و تومورها از دیگر علل احتمالی هستند.
درد لگن در کودکان و نوجوانان
علت درد لگن در کودکان با بزرگسالان متفاوت است. سینوویت گذرا، عفونت مفصل، بیماری پرتس، لغزش اپیفیز سر فمور و آسیب ورزشی از تشخیصهای مهم هستند.
کودک ممکن است بهجای بیان درد لگن، از زانودرد شکایت کند یا فقط لنگش داشته باشد. تب، ناتوانی در راه رفتن، درد شدید یا بدحال بودن کودک نیازمند ارزیابی فوری است.
شرح حال و معاینه
پزشک درباره زمان شروع درد، محل اصلی، ارتباط با فعالیت، سابقه ضربه، درد شبانه، لنگش، بیحسی یا ضعف، تب، کاهش وزن، مصرف کورتون و سابقه سرطان سؤال میکند.
معاینه با مشاهده وضعیت ایستادن و راه رفتن آغاز میشود. دامنه خم شدن، باز شدن، چرخش داخلی و خارجی و دور کردن پا بررسی میشوند. معاینه کمر، زانو، نبضها، حس و قدرت عصبی نیز در صورت لزوم انجام میشود.
رادیوگرافی و MRI
رادیوگرافی در درد پس از ضربه، درد پایدار، محدودیت واضح حرکت، شک به آرتروز، بدشکلی، نکروز یا شکستگی مفید است.
MRI برای هر درد لگن ضروری نیست. در شک به نکروز، شکستگی مخفی، آسیب لابروم، تومور، عفونت یا درد شدید با رادیوگرافی طبیعی ممکن است درخواست شود.
درمان اولیه درد لگن
در درد خفیف و بدون علامت هشدار میتوان فعالیتهای تشدیدکننده را برای مدت کوتاهی کاهش داد، اما استراحت مطلق طولانی توصیه نمیشود.
حرکت در حد تحمل، پیادهروی کوتاه، تغییر وضعیت منظم و بازگشت تدریجی به فعالیت معمولاً بهتر از بیحرکتی کامل است.
ورزش و فیزیوتراپی باید بر اساس تشخیص و یافتههای معاینه انتخاب شوند. هدف ممکن است افزایش دامنه حرکت، تقویت عضلات سرینی، بهبود کنترل لگن، افزایش استقامت یا کاهش فشار روی تاندون باشد.
در بیمار دارای اضافهوزن و آرتروز مفصل ران، کاهش وزن میتواند فشار مکانیکی و درد را کاهش دهد.
استفاده از عصا میتواند فشار روی لگن دردناک را کاهش دهد. عصا معمولاً در دست مقابل سمت دردناک نگه داشته میشود.
داروهای ضدالتهاب ممکن است در بعضی دردهای عضلانی، تاندونی یا آرتروزی مؤثر باشند، اما در بیماری کلیه، زخم معده، مصرف رقیقکننده خون یا بیماری قلبی باید با احتیاط استفاده شوند.
تزریق ممکن است در بعضی بیماران نقش تشخیصی یا درمانی داشته باشد. تزریق داخل مفصل ران بهعلت عمقی بودن مفصل باید با هدایت تصویربرداری انجام شود.
چه زمانی جراحی مطرح میشود؟
نوع جراحی به علت درد بستگی دارد. بیشتر بیماران مبتلا به درد لگن به جراحی نیاز ندارند.
در شکستگیها ممکن است تثبیت با پیچ و پلاک یا تعویض مفصل لازم شود. نکروز سر فمور در مراحل اولیه ممکن است با روشهای حفظ مفصل درمان شود، اما در مراحل فروپاشی، تعویض مفصل مطرح میشود.
در آرتروز پیشرفته، وقتی درد و محدودیت زندگی با درمان غیرجراحی کنترل نشود، تعویض مفصل لگن میتواند گزینه مؤثری باشد.
علائم هشدار و مراجعه فوری
درد شدید پس از زمین خوردن یا تصادف، ناتوانی در ایستادن یا تحمل وزن، کوتاه یا چرخیده شدن پا، تب همراه درد و محدودیت حرکت، قرمزی یا تورم شدید، ضعف یا بیحسی جدید پا، درد مداوم و رو به افزایش شبانه، کاهش وزن بیدلیل و درد لگن در کودک همراه تب یا امتناع از راه رفتن نیازمند ارزیابی سریع هستند.
محل درد چه اطلاعاتی میدهد؟
محل دقیق درد یکی از مفیدترین سرنخهاست. درد عمقی کشاله ران یا جلوی ران بیشتر با مفصل لگن ارتباط دارد. درد خارجی روی برجستگی تروکانتر میتواند از سندرم درد تروکانتریک، تاندونهای سرینی یا بورس باشد. درد باسن ممکن است از ستون فقرات، مفصل ساکروایلیاک، عضلات عمقی یا مفصل لگن منشأ بگیرد. درد منتشر تا زیر زانو، بهخصوص همراه بیحسی یا گزگز، احتمال منشأ عصبی را افزایش میدهد. با این حال محل درد بهتنهایی تشخیص قطعی نمیدهد و باید با زمان شروع، حرکتهای محرک و معاینه ترکیب شود.
درد ناگهانی و درد تدریجی
درد ناگهانی پس از زمین خوردن، چرخش یا ورزش میتواند ناشی از شکستگی، دررفتگی، کشیدگی عضله، پارگی تاندون یا آسیب لابروم باشد. در سالمند مبتلا به پوکی استخوان، حتی ضربه نهچندان شدید میتواند شکستگی گردن ران ایجاد کند و گاهی بیمار هنوز قادر به چند قدم راه رفتن است. درد تدریجی بیشتر با آرتروز، تاندینوپاتی، بورسیت، گیر افتادگی مفصل، نکروز سر فمور یا درد ارجاعی از کمر سازگار است. درد شبانه ثابت، تب یا کاهش وزن بیدلیل نیازمند توجه بیشتر است.
علل داخل مفصل و خارج مفصل
آرتروز، نکروز سر فمور، پارگی لابروم، گیر افتادگی فمورو استابولار، التهاب سینوویوم و عفونت از علل داخل مفصل هستند. در مقابل، التهاب یا پارگی تاندونهای سرینی، بورس اطراف تروکانتر، کشیدگی اداکتورها، تاندون ایلیوپسواس، همسترینگ و مشکلات دیواره شکم یا فتق در خارج مفصل قرار میگیرند. افتراق این دو گروه اهمیت دارد، زیرا تزریق، تمرین و حتی نوع تصویربرداری آنها متفاوت است. احساس تقتق بدون درد همیشه بیماری مهمی نیست، اما تقتق دردناک همراه گیر کردن یا محدودیت باید بررسی شود.
معاینه بالینی چگونه مسیر تشخیص را مشخص میکند؟
پزشک الگوی راه رفتن، توان ایستادن روی یک پا، دامنه حرکت لگن و قدرت عضلات را بررسی میکند. ایجاد درد کشاله ران با چرخش داخلی یا تستهای خمکردن و چرخاندن میتواند به نفع منشأ داخل مفصل باشد. حساسیت مستقیم روی تروکانتر و درد با مقاومت در برابر دور کردن پا بیشتر به نفع درگیری تاندونهای سرینی است. معاینه کمر، تست کشش عصب، قدرت، حس و رفلکسها برای تشخیص درد عصبی ضروری است. شکم، نبض و در بعضی بیماران فتق یا علل لگنی و ادراری نیز باید در نظر گرفته شوند.
چه زمانی عکس، سونوگرافی یا MRI لازم است؟
پس از ضربه، ناتوانی در تحمل وزن، تغییر شکل یا درد استخوانی، رادیوگرافی معمولاً اولین انتخاب است. در درد مزمن نیز عکس ایستاده اطلاعات خوبی درباره آرتروز و شکل استخوان میدهد. سونوگرافی برای بررسی تاندونها، بورس، تجمع مایع و هدایت تزریق مفید است و مزیت آن مشاهده پویا و نداشتن اشعه است. MRI در شک به شکستگی مخفی، نکروز، آسیب لابروم، تومور، عفونت یا پارگی مهم بافت نرم درخواست میشود. انتخاب آزمایش باید پاسخ یک سؤال مشخص را بدهد و صرف وجود درد، دلیل انجام همزمان همه روشها نیست.
درمان دردهای تاندونی کنار لگن
در سندرم درد خارجی لگن، فقط استراحت یا تزریق کافی نیست. کاهش فشار فشاری روی تاندون، پرهیز موقت از خوابیدن روی سمت دردناک، قرار دادن بالش بین زانوها و اصلاح ایستادن با وزن روی یک پا کمککننده است. سپس تقویت تدریجی عضلات سرینی و کنترل لگن آغاز میشود. کشش شدید اداکشن یا خوابیدن طولانی روی همان سمت ممکن است علائم را بیشتر کند. تزریق کورتون در بعضی بیماران درد کوتاهمدت را کم میکند، اما بدون برنامه تقویتی احتمال عود وجود دارد و در پارگی قابل توجه تاندون تصمیم متفاوتی لازم است.
درد لگن در ورزشکاران و جوانان
درد کشاله ران هنگام چرخش، نشستن عمیق، فوتبال یا دویدن میتواند با گیر افتادگی فمورو استابولار یا آسیب لابروم مرتبط باشد. درد اداکتور، فتق ورزشی، شکستگی استرسی گردن فمور و مشکلات تاندونی نیز باید در نظر گرفته شوند. ادامه تمرین سنگین با درد رو به افزایش، لنگش یا درد شبانه مناسب نیست. درمان اولیه معمولاً شامل اصلاح بار تمرین، بازیابی دامنه بدون تحریک، تقویت تنه و لگن و بازگشت مرحلهای است. تصمیم جراحی فقط بر اساس شکل استخوان در MRI یا رادیوگرافی گرفته نمیشود و باید با علائم و معاینه تطابق داشته باشد.
درد لگن در سالمندان
در سالمند، آرتروز شایع است اما نباید هر درد لگن را به آرتروز نسبت داد. شکستگی مخفی، نکروز، عفونت، درد ارجاعی از کمر و عوارض دارویی یا بیماریهای متابولیک ممکن است مطرح باشند. پس از زمین خوردن، درد کشاله ران، کوتاه شدن قدمها یا ناتوانی جدید در انتقال وزن نیازمند بررسی زودهنگام است؛ حتی اگر عکس اولیه طبیعی گزارش شود. کاهش ناگهانی تحرک در سالمند میتواند به ضعف، زخم فشاری، لخته و از دست رفتن استقلال منجر شود، بنابراین تشخیص و شروع حرکت ایمن اهمیت زیادی دارد.
اصول بازگشت به فعالیت
بازگشت به کار یا ورزش باید بر اساس عملکرد باشد، نه فقط کاهش موقت درد. بیمار باید بتواند بدون لنگش واضح راه برود، دامنه حرکتی لازم برای فعالیت را داشته باشد و تمرینهای قدرتی پایه را بدون تشدید پایدار علائم انجام دهد. افزایش حجم فعالیت بهتر است مرحلهای باشد و پاسخ بدن در همان روز و روز بعد ارزیابی شود. افزایش خفیف و کوتاهمدت ناراحتی ممکن است قابل قبول باشد، ولی درد تیز، افت قدرت، بیحسی یا بدتر شدن مداوم علامت توقف و ارزیابی مجدد است.
آیا درد لگن همیشه از آرتروز است؟
خیر. آسیب تاندون، درد ستون فقرات، بورسیت، نکروز، شکستگی، گیر افتادگی مفصل و بیماریهای غیرارتوپدی نیز میتوانند درد ایجاد کنند.
درد مفصل ران کجا احساس میشود؟
درد مفصل اغلب در کشاله ران یا جلوی ران است، اما ممکن است در باسن یا زانو نیز احساس شود.
درد کنار لگن از مفصل است؟
اغلب درد مستقیم روی کنار لگن بیشتر با تاندونها و بورس اطراف مرتبط است، ولی معاینه برای تشخیص لازم است.
آیا هر درد لگن به MRI نیاز دارد؟
خیر. MRI برای موارد منتخب مانند شک به نکروز، شکستگی مخفی، آسیب لابروم یا درد غیرقابلتوضیح استفاده میشود.
آیا پیادهروی مفید است؟
پیادهروی در حد تحمل برای بسیاری از بیماران مفید است. در شکستگی یا درد شدید، ابتدا باید علت مشخص شود.
آیا میتوان روی سمت دردناک خوابید؟
در درد کنار لگن، فشار مستقیم ممکن است علائم را بیشتر کند. خوابیدن روی سمت مقابل با بالش بین زانوها میتواند راحتتر باشد.
آیا درد لگن به زانو میزند؟
بله. درد مفصل ران میتواند به جلوی ران و زانو انتشار پیدا کند.
آیا سیاتیک باعث درد لگن میشود؟
بله. درگیری ریشه عصبی میتواند درد باسن و اطراف لگن ایجاد کند و معمولاً با انتشار به پا، گزگز یا بیحسی همراه است.
چه زمانی تعویض مفصل لازم است؟
وقتی آرتروز یا تخریب شدید مفصل باعث درد و محدودیت مهم شده و درمان غیرجراحی نتیجه کافی نداده باشد، تعویض مفصل بررسی میشود.
جمعبندی
درد لگن و مفصل ران یک تشخیص واحد نیست. آرتروز، آسیب تاندونهای کنار لگن، مشکلات لابروم، نکروز سر فمور، شکستگی، درد ستون فقرات و بیماریهای غیرارتوپدی میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
محل درد، نحوه شروع، ارتباط با فعالیت، دامنه حرکت، توانایی تحمل وزن و علائم عصبی در تشخیص اهمیت دارند. در دردهای خفیف بدون علامت هشدار، کاهش موقت فشار، حفظ حرکت، ورزش هدفمند و درمان مرحلهای معمولاً مفید هستند.
دریافت نوبت ارتوپدی در تنکابن
برای بررسی درد لگن، آرتروز مفصل ران یا ارزیابی نیاز به تعویض مفصل میتوانید از صفحه نوبتدهی یا پیامرسان بله با مطب هماهنگ کنید.
پا و مچ پا
سؤالات متداول درباره درد لگن و مفصل ران
خیر. در درد لگن و مفصل ران ابتدا شدت مشکل، اثر آن بر فعالیت روزانه و پاسخ به درمانهای ساده بررسی میشود؛ جراحی فقط در موارد منتخب و پس از ارزیابی کامل مطرح است.
تشخیص درد لگن و مفصل ران با شرح حال و معاینه هدفمند آغاز میشود. بسته به یافتهها ممکن است رادیوگرافی، سونوگرافی، MRI، آزمایش یا بررسی عصبی درخواست شود.
در درد لگن و مفصل ران، ناتوانی واضح در حرکت یا تحمل وزن، درد شدید، تورم فزاینده، تغییر شکل، تب، بیحسی یا ضعف از دلایل مراجعه زودتر هستند.
در موارد خفیف درد لگن و مفصل ران، کاهش موقت فعالیت و مراقبت ساده ممکن است علائم را کم کند؛ تداوم درد، محدودیت عملکرد یا بدترشدن وضعیت نیازمند معاینه است.
برای بررسی درد لگن و مفصل ران میتوانید از طریق صفحه نوبتدهی یا پیامرسان بله با مطب هماهنگ کنید.
- آرتروز زانو
- درد زانو
- درد زانو هنگام بالا و پایین رفتن از پله
- پارگی رباط صلیبی قدامی
- پارگی مینیسک زانو
- درد شانه
- شانه یخ زده
- پارگی روتاتور کاف شانه
- دررفتگی شانه
- سندرم تونل کارپال
- انگشت ماشهای
- شکستگی مچ دست
رزرو نوبت و مطالب مرتبط
برای ارزیابی تخصصی و انتخاب مسیر درمان میتوانید از صفحه نوبتدهی مطب استفاده کنید.