پارگی روتاتورکاف شانه؛ علائم، تشخیص و بهترین روش درمان

تصویر آناتومی شانه

پارگی روتاتورکاف شانه | علائم، تشخیص، درمان بدون جراحی و جراحی آرتروسکوپی

پارگی روتاتورکاف یکی از شایع‌ترین علل درد شانه است. با علائم، علت‌ها، روش‌های تشخیص، درمان بدون جراحی، آرتروسکوپی و مراقبت‌های پس از درمان آشنا شوید.

پارگی روتاتورکاف چیست؟

پارگی روتاتورکاف (Rotator Cuff Tear) یکی از شایع‌ترین علل درد و ضعف شانه در بزرگسالان است. روتاتورکاف از چهار عضله و تاندون تشکیل شده که سر استخوان بازو را در محل خود ثابت نگه داشته و حرکات ظریف و قدرتمند شانه را امکان‌پذیر می‌کنند.

وقتی یکی یا چند تاندون این مجموعه دچار پارگی شوند، حرکت شانه دردناک می‌شود و بیمار در انجام کارهای روزمره مانند بالا بردن دست، لباس پوشیدن یا برداشتن اجسام از قفسه‌های بلند دچار مشکل خواهد شد.

پارگی ممکن است به‌صورت ناگهانی پس از یک ضربه ایجاد شود یا در اثر فرسایش تدریجی تاندون‌ها طی سال‌ها به وجود آید.

روتاتورکاف از چه عضلاتی تشکیل شده است؟

چهار عضله اصلی روتاتورکاف عبارت‌اند از:

این عضلات علاوه بر ایجاد حرکت، مهم‌ترین پایدارکننده‌های مفصل شانه محسوب می‌شوند.

علت پارگی روتاتورکاف

دو مکانیسم اصلی باعث این آسیب می‌شوند.

پارگی ناشی از فرسایش

شایع‌ترین نوع پارگی است و معمولاً در افراد بالای ۴۰ تا ۵۰ سال دیده می‌شود.

عوامل خطر شامل:

در افراد جوان‌تر معمولاً بر اثر:

رخ می‌دهد.

علائم پارگی روتاتورکاف

شدت علائم به اندازه پارگی و تعداد تاندون‌های درگیر بستگی دارد.

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

در پارگی‌های بزرگ، بیمار ممکن است حتی نتواند دست خود را از کنار بدن بالا بیاورد.

چه کسانی بیشتر در معرض پارگی روتاتورکاف هستند؟

احتمال بروز این آسیب در افراد زیر بیشتر است:

آیا پارگی روتاتورکاف خودبه‌خود خوب می‌شود؟

پارگی کامل تاندون معمولاً خودبه‌خود ترمیم نمی‌شود، زیرا دو سر تاندون از یکدیگر فاصله می‌گیرند و توانایی اتصال مجدد را ندارند.

با این حال، بسیاری از پارگی‌های کوچک یا ناقص با درمان مناسب می‌توانند بدون جراحی کنترل شوند و بیمار عملکرد قابل قبولی به دست آورد.

تشخیص پارگی روتاتورکاف

تشخیص دقیق پارگی روتاتورکاف بر اساس ترکیبی از شرح حال، معاینه بالینی و تصویربرداری انجام می‌شود. افتراق این آسیب از بیماری‌هایی مانند شانه یخ‌زده، سندرم گیرافتادگی، التهاب بورس یا دردهای ناشی از ستون فقرات گردنی اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان هر یک متفاوت است.

پزشک درباره موارد زیر سؤال خواهد کرد:

وجود درد شبانه همراه با ضعف در بالا بردن دست، به‌ویژه در افراد میانسال، احتمال پارگی روتاتورکاف را افزایش می‌دهد.

معاینه بالینی

در معاینه، متخصص ارتوپدی موارد زیر را بررسی می‌کند:

همچنین تست‌های اختصاصی برای بررسی هر یک از تاندون‌های روتاتورکاف انجام می‌شود. نتیجه این تست‌ها در کنار شرح حال، ارزش تشخیصی بالایی دارد.

رادیوگرافی (X-ray)

رادیوگرافی پارگی تاندون را نشان نمی‌دهد، اما برای رد شکستگی، دررفتگی، آرتروز، خار استخوانی و سایر تغییرات استخوانی ضروری است.

سونوگرافی

در دست افراد باتجربه، سونوگرافی می‌تواند پارگی بسیاری از تاندون‌های روتاتورکاف را تشخیص دهد و روشی سریع و کم‌هزینه است.

MRI

MRI دقیق‌ترین روش برای ارزیابی روتاتورکاف است و اطلاعات ارزشمندی درباره موارد زیر ارائه می‌دهد:

این اطلاعات در تصمیم‌گیری برای درمان، به‌ویژه در بیمارانی که احتمال جراحی دارند، اهمیت زیادی دارد.

درمان پارگی روتاتورکاف

درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

هدف درمان، کاهش درد، بازگرداندن عملکرد شانه و جلوگیری از پیشرفت پارگی است.

درمان بدون جراحی

در بسیاری از پارگی‌های کوچک یا پارگی‌های ناشی از فرسایش، ابتدا درمان غیرجراحی توصیه می‌شود.

این درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

بسیاری از بیماران با اجرای صحیح این برنامه درمانی، کاهش قابل‌توجهی در درد و بهبود عملکرد شانه تجربه می‌کنند.

نقش فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از ارکان اصلی درمان پارگی روتاتورکاف است. برنامه تمرینی باید متناسب با نوع و شدت آسیب طراحی شود و معمولاً شامل:

انجام صحیح تمرینات و پیگیری منظم، نقش مهمی در موفقیت درمان دارد. چه زمانی جراحی توصیه می‌شود؟

همه بیماران مبتلا به پارگی روتاتورکاف نیاز به جراحی ندارند. تصمیم‌گیری درباره جراحی بر اساس مجموعه‌ای از عوامل انجام می‌شود و تنها به مشاهده پارگی در MRI وابسته نیست.

جراحی معمولاً در شرایط زیر بیشتر مطرح می‌شود:

از سوی دیگر، در برخی سالمندان یا بیماران کم‌تحرک که درد و محدودیت عملکرد خفیفی دارند، درمان غیرجراحی می‌تواند نتایج رضایت‌بخشی داشته باشد.

آرتروسکوپی در درمان پارگی روتاتورکاف

امروزه بیشتر پارگی‌های روتاتورکاف با آرتروسکوپی شانه درمان می‌شوند. در این روش، جراح از طریق چند برش کوچک، دوربین و ابزارهای ظریف را وارد مفصل کرده و پس از بررسی کامل، تاندون پاره‌شده را به محل طبیعی خود روی استخوان بازو بازمی‌گرداند.

در صورت وجود مشکلات همراه مانند التهاب بورس، سندرم گیرافتادگی یا پارگی تاندون سر بلند عضله دوسر بازویی، این موارد نیز در همان جراحی قابل درمان هستند.

مزایای آرتروسکوپی

بعد از جراحی چه اتفاقی می‌افتد؟

موفقیت جراحی تنها به ترمیم تاندون وابسته نیست؛ توانبخشی پس از عمل بخش مهمی از درمان است.

مرحله اول (چند هفته اول)

مرحله دوم

مرحله سوم

مرحله چهارم

مدت دقیق هر مرحله بسته به اندازه پارگی، کیفیت تاندون، روش جراحی و شرایط بیمار متفاوت است.

اگر پارگی درمان نشود چه می‌شود؟

در برخی بیماران، بی‌توجهی به پارگی می‌تواند باعث پیشرفت آسیب شود. عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

به همین دلیل، ارزیابی زودهنگام توسط متخصص ارتوپدی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در برخی موارد، تأخیر طولانی می‌تواند امکان ترمیم کامل تاندون را کاهش دهد.

پیشگیری از پارگی روتاتورکاف

اگرچه همه پارگی‌ها قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت نکات زیر می‌تواند خطر آسیب را کاهش دهد:

ارتباط این مقاله با سایر مقالات خوشه

برای آشنایی کامل با بیماری‌های شانه، مطالعه مقالات زیر نیز توصیه می‌شود:

جمع‌بندی

پارگی روتاتورکاف یکی از مهم‌ترین علل درد و ضعف شانه است و می‌تواند در اثر فرسایش تدریجی یا آسیب‌های ناگهانی ایجاد شود. تشخیص صحیح با معاینه تخصصی و تصویربرداری مناسب، پایه انتخاب بهترین روش درمان است.

بسیاری از بیماران با درمان‌های غیرجراحی شامل فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و کنترل درد بهبود می‌یابند. با این حال، در پارگی‌های کامل، آسیب‌های ناشی از ضربه، یا مواردی که ضعف عملکردی قابل‌توجه وجود دارد، ترمیم آرتروسکوپیک تاندون می‌تواند نتایج بسیار خوبی از نظر کاهش درد و بازگشت عملکرد شانه به همراه داشته باشد.

پیشنهاد مطالعه بعدی

معاینه دقیق چگونه مسیر درمان را تغییر می‌دهد؟

برای نمونه، بیماری که به علت درد نمی‌تواند دست را بالا ببرد می‌تواند با کمک پزشک دامنه غیرفعال مناسبی داشته باشد، در حالی که در شانه یخ‌زده هر دو دامنه محدود می‌شوند. نتیجه این معاینه مشخص می‌کند که آیا درمان ساده کافی است یا فیزیوتراپی هدفمند، تزریق یا تصویربرداری تکمیلی ضرورت دارد. در بیماری‌های شانه و آرنج، محل درد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. پزشک زمان شروع علائم، ارتباط درد با حرکت، درد شبانه، ضعف واقعی، سابقه ضربه و اثر مشکل بر کار و خواب را بررسی می‌کند. سپس دامنه حرکت فعال و غیرفعال، قدرت عضلات، ثبات مفصل و تست‌های اختصاصی ارزیابی می‌شود. تفاوت میان محدودیت ناشی از درد و محدودیت مکانیکی اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی تصویربرداری لازم است؟

درخواست MRI بدون معاینه ممکن است یافته‌های اتفاقی را پررنگ کند. بسیاری از افراد بدون درد نیز تغییرات فرسایشی دارند؛ بنابراین گزارش تصویر باید با نشانه‌ها و معاینه همان فرد تطبیق داده شود. رادیوگرافی برای بررسی استخوان، آرتروز، رسوب کلسیم، شکستگی یا تغییر شکل مفصل مفید است، اما تاندون‌ها و لابروم را به‌طور مستقیم نشان نمی‌دهد. سونوگرافی در دست فرد باتجربه می‌تواند پارگی تاندون و التهاب بورس را بررسی کند و امکان ارزیابی پویا دارد. MRI زمانی ارزشمند است که نتیجه آن بتواند انتخاب درمان را تغییر دهد؛ برای مثال در ضعف واضح، آسیب حاد، شک به پارگی کامل یا برنامه‌ریزی جراحی.

اصلاح فعالیت بدون بی‌حرکتی طولانی

بی‌حرکتی طولانی می‌تواند خشکی، ضعف و وابستگی بیشتر به دارو ایجاد کند. بهتر است حرکات تشدیدکننده برای مدتی محدود شوند، اما فعالیت‌های بدون درد و تمرین‌های تجویزشده ادامه یابند. در کارهای تکراری، تغییر ارتفاع میز، وضعیت مچ و شانه، تقسیم کار و استراحت‌های کوتاه مؤثر است. ورزشکار باید تکنیک حرکت، گرم کردن، حجم تمرین و قدرت عضلات مرکزی و کتف را بازبینی کند. بازگشت به فعالیت باید مرحله‌ای باشد؛ افزایش ناگهانی وزنه یا تعداد تکرارها می‌تواند علائم را بازگرداند، حتی اگر درد اولیه کاهش یافته باشد. هدف درمان محافظه‌کارانه حذف کامل حرکت نیست.

دارو، تزریق و نقش فیزیوتراپی

هدف توان‌بخشی کاهش درد، بازیابی حرکت، تقویت تدریجی و اصلاح الگوی استفاده از اندام است. داروهای ضدالتهاب یا مسکن می‌توانند دوره درد را کنترل کنند، اما علت مکانیکی یا ضعف عضله را برطرف نمی‌کنند و مصرف آن‌ها باید با توجه به بیماری‌های معده، کلیه و قلب و داروهای هم‌زمان باشد. تزریق کورتون در برخی تشخیص‌ها و زمان‌های مشخص می‌تواند التهاب و درد را کاهش دهد، ولی تکرار بی‌برنامه آن مناسب نیست. فیزیوتراپی زمانی مؤثرتر است که بر تشخیص دقیق تکیه کند: تمرینات تاندونی آرنج با برنامه شانه یکسان نیست و در شانه یخ‌زده شدت کشش باید با مرحله فردی هماهنگ باشد.

علائم هشدار و زمان مراجعه زودتر

در ورزشکاران نیز ادامه تمرین با وجود ضعف و ناپایداری می‌تواند آسیب ثانویه ایجاد کند. ناتوانی ناگهانی در بالا بردن دست پس از ضربه، تغییر شکل مفصل، بی‌حسی یا ضعف جدید، سردی اندام، تب همراه با تورم و قرمزی، درد شدید شبانه رو به افزایش یا درد همراه با تنگی نفس و ناراحتی قفسه سینه نیازمند ارزیابی سریع است. همچنین درد مداومی که با درمان‌ اولیه بهتر نمی‌شود یا عملکرد شغلی و خواب را مختل کرده است باید دوباره بررسی شود. در سالمندان، آسیب ظاهراً خفیف ممکن است با شکستگی یا پارگی حاد همراه باشد.

بازگشت ایمن به کار و ورزش

تصمیم نهایی باید با توجه به نوع آسیب و درمان‌ انجام‌شده گرفته شود. بازگشت فقط با کاهش درد تعیین نمی‌شود. بیمار باید دامنه حرکت کافی، قدرت نزدیک به سمت مقابل و توان انجام حرکات مورد نیاز شغل یا ورزش را بدون جبران غلط داشته باشد. برای کارهای بالای سر، کنترل کتف و استقامت عضلات اهمیت دارد. در ورزش‌های پرتابی یا راکتی، برنامه باید از حرکات ساده و حجم کم شروع شود و به‌تدریج سرعت و فشار افزایش یابد. درد خفیفی که سریع برطرف می‌شود ممکن است قابل قبول باشد، اما درد ماندگار تا روز بعد، افت قدرت یا کاهش دامنه نشانه عقب‌نشینی در برنامه است.

پارگی حاد و فرسایشی چه تفاوتی دارند؟

پارگی حاد معمولاً پس از افتادن، کشش ناگهانی یا بلند کردن بار ایجاد می‌شود و ممکن است با ضعف واضح و ناتوانی ناگهانی همراه باشد. پارگی فرسایشی به‌تدریج و در اثر تغییرات وابسته به سن، فشار زیر آکرومیون و کاهش کیفیت تاندون رخ می‌دهد. اندازه پارگی، عقب‌کشیدگی تاندون، چربی عضله و سطح فعالیت بیمار در تصمیم درمانی مؤثرند. وجود پارگی در MRI به‌تنهایی الزام جراحی ایجاد نمی‌کند؛ بعضی پارگی‌های مزمن بدون علامت‌اند، در حالی که پارگی حاد در فرد فعال ممکن است نیازمند ارزیابی زودتر باشد.

چه کسانی بیشتر از جراحی سود می‌برند؟

جراحی در پارگی حاد کامل، ضعف عملکردی قابل توجه، پارگی در حال گسترش یا شکست درمان غیرجراحی منظم بیشتر مطرح می‌شود. سن تقویمی تنها معیار نیست؛ کیفیت تاندون، بیماری‌های همراه، نیاز شغلی و امکان رعایت توان‌بخشی اهمیت دارند. پس از ترمیم، تاندون برای اتصال مجدد به استخوان به زمان نیاز دارد و حرکت و تقویت باید مرحله‌بندی شود. شروع زودهنگام فشار می‌تواند ترمیم را تهدید کند و بی‌حرکتی بیش از حد نیز خشکی ایجاد می‌کند. انتظار واقع‌بینانه این است که کاهش درد و بهبود عملکرد تدریجی باشد و نتیجه نهایی طی چند ماه شکل بگیرد.

دست و مچ

رزرو نوبت و مطالب مرتبط

برای ارزیابی تخصصی و انتخاب مسیر درمان می‌توانید از صفحه نوبت‌دهی مطب استفاده کنید.

رزرو نوبت | فهرست همه مقالات | صفحه اصلی

بازگشت به صفحه اصلی