انگشت ماشهای؛ علت، علائم، تشخیص و بهترین روشهای درمان
مقدمه
انگشت ماشهای یکی از بیماریهای شایع دست است که در آن بیمار هنگام خم و راست کردن انگشت احساس گیرکردن، تقهزدن، جهش یا قفلشدن دارد. در مراحل ابتدایی ممکن است فقط درد خفیفی در کف دست و ابتدای انگشت وجود داشته باشد، اما با پیشرفت بیماری انگشت گاهی در حالت خمشده باقی میماند و بیمار برای صافکردن آن مجبور میشود از دست مقابل کمک بگیرد. این مشکل میتواند کارهای سادهای مانند گرفتن لیوان، نوشتن، استفاده از تلفن همراه، بستن دکمه، رانندگی یا کار با ابزار را دشوار کند.
نام پزشکی این بیماری تنوسینوویت تنگکننده است. مشکل اصلی معمولاً در محل قرقره A1 قرار دارد؛ جایی که تاندون خمکننده برای ورود به انگشت از زیر یک حلقه فیبری عبور میکند. وقتی این مسیر تنگ یا متورم شود، تاندون بهراحتی حرکت نمیکند و هنگام عبور ناگهانی، حالت ماشهای ایجاد میشود. بیماری ممکن است یک یا چند انگشت و گاهی هر دو دست را درگیر کند.
تاندون خمکننده چگونه حرکت میکند؟
عضلات خمکننده انگشتان در ساعد قرار دارند و از طریق تاندونهای بلند به استخوانهای انگشت متصل میشوند. این تاندونها هنگام مشتکردن، انگشتان را خم میکنند. برای آنکه تاندونها از سطح استخوان فاصله نگیرند، از زیر چند قرقره محکم عبور میکنند. قرقره A1 در محل اتصال انگشت به کف دست قرار دارد و شایعترین محل ایجاد تنگی است.
در انگشت ماشهای، قرقره A1 ضخیم میشود یا روی تاندون برجستگی کوچکی ایجاد میشود. هنگام خمشدن ممکن است قسمت ضخیمشده با فشار از زیر قرقره عبور کند، اما هنگام بازکردن دوباره گیر کند. رهاشدن ناگهانی تاندون باعث تقه، درد و جهش انگشت میشود. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، تورم بیشتر، حرکت دشوارتر و در نهایت قفلشدگی ثابت ایجاد میشود.
علائم انگشت ماشهای
علائم معمولاً تدریجی آغاز میشوند. درد در کف دست و درست زیر انگشت، حساسیت موضعی، وجود برجستگی کوچک، تقه هنگام حرکت، گیرکردن موقت و خشکی صبحگاهی از شایعترین نشانهها هستند. بسیاری از بیماران صبحها یا پس از بیحرکتی طولانی علائم بیشتری دارند و پس از چند بار حرکت، انگشت تا حدی روانتر میشود.
در مراحل متوسط، انگشت در حالت خمیده گیر میکند ولی بیمار میتواند با نیروی خود آن را باز کند. در مراحل شدیدتر برای صافکردن انگشت باید از دست مقابل کمک گرفت. در مرحله پیشرفته، انگشت ممکن است کاملاً قفل شود یا به دلیل خشکی مفصل دیگر بهطور کامل صاف نشود. درد هنگام گرفتن اجسام، فشار دادن ابزار، بازکردن در بطری یا مشتکردن معمولاً بیشتر میشود.
درجهبندی شدت بیماری
در مرحله اول فقط درد و حساسیت روی قرقره A1 وجود دارد. در مرحله دوم تقه و گیرکردن دیده میشود، اما حرکت فعال هنوز ممکن است. در مرحله سوم بیمار برای بازکردن انگشت از دست مقابل کمک میگیرد. در مرحله چهارم قفلشدگی ثابت یا محدودیت مفصل ایجاد میشود. این تقسیمبندی به انتخاب درمان کمک میکند؛ زیرا موارد خفیف شانس بیشتری برای پاسخ به درمان غیرجراحی دارند.
چه انگشتانی بیشتر درگیر میشوند؟
شست، انگشت حلقه و انگشت میانی بیشتر گرفتار میشوند، ولی هر انگشتی ممکن است درگیر شود. در برخی بیماران چند انگشت همزمان یا با فاصله زمانی مبتلا میشوند. درگیری دوطرفه و چندانگشتی در افراد دیابتی و بعضی بیماریهای التهابی بیشتر دیده میشود. در کودکان نیز بیشتر شست گرفتار میشود که الگوی آن با بیماری بزرگسالان تفاوتهایی دارد.
علتها و عوامل خطر
در بسیاری از بیماران علت دقیق مشخص نیست. حرکات تکراری، گرفتن محکم ابزار، فعالیتهای دستی طولانی، کار با قیچی یا پیچگوشتی و فشار مداوم روی کف دست ممکن است علائم را تشدید کنند، اما همیشه نمیتوان شغل یا فعالیت خاصی را علت قطعی دانست. افزایش سن، جنس مؤنث و سابقه قبلی بیماری در انگشت دیگر نیز احتمال بروز را بیشتر میکنند.
دیابت یکی از مهمترین عوامل همراه است. در بیماران دیابتی احتمال درگیری چند انگشت، عود، پاسخ کمتر به تزریق و نیاز به جراحی بیشتر است. آرتریت روماتوئید، بیماریهای تیروئید، نقرس، آمیلوئیدوز و بعضی اختلالات متابولیک نیز میتوانند با این بیماری همراه باشند. وجود سندرم تونل کارپ نیز باید بررسی شود، زیرا این دو مشکل گاهی همزمان دیده میشوند.
انگشت ماشهای در کودکان
در کودکان بیشتر شست درگیر میشود و والدین ممکن است متوجه شوند شست کودک در حالت خمیده باقی مانده یا در قاعده آن برجستگی کوچکی وجود دارد. درد معمولاً کمتر از بزرگسالان است. تصمیم درمانی بر اساس سن، مدت قفلشدگی و شدت محدودیت انجام میشود. در موارد ماندگار، آزادسازی جراحی قرقره میتواند از ایجاد محدودیت دائمی جلوگیری کند.
تشخیص چگونه انجام میشود؟
تشخیص در بیشتر موارد با شرح حال و معاینه انجام میشود. پزشک محل درد، زمان شروع، دفعات قفلشدن، فعالیتهای تشدیدکننده، بیماریهای زمینهای و درمانهای قبلی را بررسی میکند. هنگام معاینه، قرقره A1 لمس میشود و حرکت تاندون در زمان خم و راست کردن انگشت ارزیابی میشود. وجود تقه، برجستگی، قفلشدگی و محدودیت مفصل معمولاً برای تشخیص کافی است.
در اغلب بیماران نیازی به MRI یا آزمایشهای پیچیده نیست. رادیوگرافی زمانی مفید است که احتمال آرتروز، شکستگی قدیمی، تغییر شکل مفصل یا علت استخوانی مطرح باشد. سونوگرافی در موارد غیرمعمول میتواند ضخیمشدن قرقره و حرکت تاندون را نشان دهد، اما نتیجه آن باید با معاینه تطابق داشته باشد.
تشخیص افتراقی
بیماری دوپویترن، آرتروز مفاصل انگشت، پارگی یا چسبندگی تاندون، قفلشدن مفصل و تودههای کف دست ممکن است با انگشت ماشهای اشتباه شوند. در دوپویترن معمولاً طناب سفتی در کف دست ایجاد میشود و تقه تاندونی وجود ندارد. عفونت غلاف تاندون نیز وضعیت مهمی است که با درد شدید، تورم منتشر، قرمزی و درد هنگام صافکردن غیرفعال همراه است و نیاز به درمان فوری دارد.
آیا بیماری خودبهخود خوب میشود؟
موارد خفیف ممکن است با کاهش فعالیت و گذشت زمان بهتر شوند، اما نمیتوان بهبود خودبهخودی را تضمین کرد. اگر گیرکردن مکرر، درد پایدار یا محدودیت عملکرد وجود داشته باشد، ارزیابی و درمان زودتر منطقی است. قفلشدگی طولانی ممکن است به خشکی مفصل، کوتاهی بافتها و دشوارترشدن بازگشت کامل حرکت منجر شود.
درمان غیرجراحی
درمان اولیه بر کاهش فشار و التهاب اطراف تاندون تمرکز دارد. بیمار باید فعالیتهایی را که باعث تقه و درد میشوند موقتاً کاهش دهد. استفاده از دسته ضخیمتر ابزار، توزیع فشار روی کف دست، اجتناب از گرفتن بسیار محکم و استراحتهای کوتاه در کارهای تکراری کمککننده است. هدف توقف کامل استفاده از دست نیست، بلکه کاهش تحریک مداوم تاندون است.
آتل شبانه میتواند انگشت را در وضعیت مناسب نگه دارد و از قفلشدن هنگام خواب جلوگیری کند. این روش بیشتر برای بیماری خفیف و تازهشروعشده مفید است. داروهای ضددرد یا ضدالتهاب ممکن است درد را کم کنند، ولی تنگی مکانیکی قرقره را بهتنهایی برطرف نمیکنند و باید با توجه به بیماریهای گوارشی، کلیوی، قلبی و داروهای همزمان مصرف شوند.
حرکات ملایم تاندون برای حفظ دامنه حرکت مفید است. بیمار میتواند انگشتان را صاف کند، سپس حالت قلابی و مشت ملایم ایجاد نماید و دوباره باز کند. تمرین نباید موجب تقه دردناک مکرر شود. فشار دادن اجباری انگشت قفلشده یا تمرین شدید ممکن است التهاب را بیشتر کند. در صورت خشکی مفصل، کاردرمانی دست میتواند به بازگشت حرکت کمک کند.
تزریق کورتون
تزریق کورتیکواستروئید در اطراف غلاف تاندون و قرقره A1 یکی از درمانهای مؤثر است. هدف، کاهش تورم و افزایش فضای عبور تاندون است. اثر درمان ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. در بسیاری از بیماران یک تزریق کافی است، اما اگر پاسخ ناقص باشد، بر اساس شرایط بیمار میتوان تزریق دوم را بررسی کرد.
پاسخ به تزریق در بیماری طولانیمدت، قفلشدگی ثابت، دیابت و درگیری چند انگشت ممکن است کمتر باشد. در افراد دیابتی، افزایش موقت قند خون پس از تزریق باید در نظر گرفته شود. درد گذرا، تغییر رنگ پوست، نازکشدن چربی زیرپوستی، عفونت نادر و آسیب تاندون از عوارض احتمالی هستند؛ بنابراین تزریق باید در محل صحیح و با رعایت اصول استریل انجام شود.
چه زمانی جراحی مطرح میشود؟
جراحی زمانی مطرح میشود که قفلشدن شدید یا مکرر باشد، انگشت در حالت خمیده باقی بماند، درمان غیرجراحی پاسخ کافی ندهد، تزریق ناموفق باشد یا بیماری کار و فعالیت روزانه را مختل کند. ایجاد محدودیت ثابت مفصل، درد طولانی و نیاز مکرر به کمک دست مقابل از نشانههایی هستند که ارزیابی جراحی را جدیتر میکنند.
آزادسازی جراحی قرقره A1
در روش باز، برش کوچکی در کف دست ایجاد میشود و جراح با محافظت از عصبها و عروق، قرقره A1 را باز میکند. پس از آزادسازی، تاندون باید بدون گیرکردن حرکت کند. این عمل معمولاً سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود. بازکردن این قرقره عملکرد طبیعی انگشت را مختل نمیکند، زیرا سایر قرقرهها تاندون را در مسیر مناسب نگه میدارند.
در بعضی بیماران آزادسازی از راه پوست با سوزن یا ابزار ظریف انجام میشود. انتخاب روش به انگشت درگیر، شدت بیماری، نزدیکی عصبها و تجربه جراح بستگی دارد. روش باز امکان مشاهده مستقیم و اطمینان از آزادسازی کامل را فراهم میکند و در موارد پیچیده، قفلشدگی ثابت یا آناتومی نامطمئن ترجیح داده میشود.
مراقبت بعد از جراحی
حرکت ملایم انگشت معمولاً از همان روز آغاز میشود تا از چسبندگی و خشکی جلوگیری شود. بالا نگهداشتن دست، خشک و تمیز نگهداشتن پانسمان، اجتناب از گرفتن محکم و مراجعه برای بررسی زخم ضروری است. بیمار باید طبق توصیه جراح زمان شروع شستوشو، فعالیت شغلی و تمرین تقویتی را رعایت کند.
درد و حساسیت کف دست ممکن است چند هفته باقی بماند و تورم یا سفتی موضعی گاهی دیرتر برطرف میشود. در صورت تب، ترشح، قرمزی رو به افزایش، درد غیرعادی، بیحسی یا اختلال گردش خون باید زودتر مراجعه کرد. اگر پیش از جراحی مفصل مدت زیادی قفل بوده باشد، ممکن است کاردرمانی برای بازگشت کامل دامنه حرکت لازم شود.
عوارض احتمالی جراحی
جراحی معمولاً نتیجه خوبی دارد، اما عوارضی مانند عفونت، هماتوم، حساسیت اسکار، خشکی، آسیب عصب دیجیتال، بیحسی، آزادسازی ناکامل، چسبندگی تاندون و عود نادر ممکن است رخ دهند. باقیماندن محدودیت قدیمی مفصل همیشه به معنی آزادسازی ناقص نیست و میتواند ناشی از کوتاهی بافتها پیش از عمل باشد.
بازگشت به کار و فعالیت
زمان بازگشت به کار به نوع شغل، دست غالب، انگشت درگیر و سرعت ترمیم زخم بستگی دارد. کار اداری و سبک ممکن است زودتر آغاز شود، اما کارهای سنگین، استفاده از ابزار، حمل بار و گرفتن محکم باید تا بهبود درد و قدرت دست محدود شوند. بازگشت تدریجی بهتر از شروع ناگهانی فعالیت کامل است.
آیا بیماری عود میکند؟
پس از درمان غیرجراحی امکان عود وجود دارد، بهویژه در افراد دیابتی، بیماری چندانگشتی و علائم طولانی. پس از آزادسازی کامل جراحی، عود کمتر است اما صفر نیست. ممکن است انگشت درمانشده بدون مشکل باقی بماند و در آینده انگشت دیگری درگیر شود؛ این موضوع نشانه شکست درمان قبلی نیست.
چه زمانی مراجعه سریع لازم است؟
قفلشدن کامل انگشت، درد شدید پس از ضربه، تورم و قرمزی منتشر، تب، ترشح، بیحسی، سردی یا کبودی انگشت و درد شدید هنگام صافکردن غیرفعال نیاز به ارزیابی سریع دارند. همچنین اگر کودک دچار قفلشدگی ثابت شست باشد یا محدودیت حرکت در حال افزایش باشد، مراجعه زودهنگام اهمیت دارد.
پرسشهای متداول
آیا انگشت ماشهای همان آرتروز است؟ خیر. آرتروز بیماری مفصل است، اما انگشت ماشهای به حرکت تاندون در غلاف مربوط میشود. هر دو مشکل میتوانند همزمان وجود داشته باشند و محل درد و معاینه به افتراق آنها کمک میکند.
آیا همه بیماران به جراحی نیاز دارند؟ خیر. بسیاری از بیماران با اصلاح فعالیت، آتل یا تزریق بهبود پیدا میکنند. جراحی بیشتر برای قفلشدگی شدید، محدودیت عملکرد یا شکست درمان مناسب غیرجراحی انجام میشود.
آیا تزریق درد دارد؟ ممکن است هنگام تزریق درد کوتاهی احساس شود و محل آن یک یا دو روز حساس باشد. تزریق درست معمولاً قابل تحمل است و بیمار باید درباره دیابت، مصرف داروهای رقیقکننده خون و سابقه حساسیت دارویی به پزشک اطلاع دهد.
آیا بعد از جراحی میتوان انگشت را حرکت داد؟ در اغلب موارد حرکت ملایم از همان روز توصیه میشود. هدف جلوگیری از خشکی و چسبندگی است، اما فشار زیاد و گرفتن اجسام سنگین تا ترمیم زخم مناسب نیست.
آیا انگشت ماشهای با تونل کارپ ارتباط دارد؟ این دو بیماری متفاوتاند ولی ممکن است همزمان دیده شوند. تونل کارپ بیشتر باعث بیحسی و گزگز شست، اشاره و میانی میشود، در حالی که انگشت ماشهای باعث تقه و قفلشدن مکانیکی یک انگشت است.
جمعبندی
انگشت ماشهای در اثر تنگشدن مسیر تاندون خمکننده، معمولاً در محل قرقره A1، ایجاد میشود. بیماری میتواند از درد خفیف کف دست تا قفلشدن ثابت پیشرفت کند. تشخیص غالباً با معاینه انجام میشود و MRI در بیشتر بیماران ضرورتی ندارد. درمان باید متناسب با شدت بیماری باشد و از اصلاح فعالیت و آتل تا تزریق و آزادسازی جراحی را شامل میشود.
مراجعه پیش از ایجاد خشکی ثابت مفصل، احتمال بازگشت کامل حرکت را افزایش میدهد. بیمار نباید صرفاً بر اساس وجود تقه نگران جراحی باشد؛ بسیاری از موارد با درمان غیرجراحی کنترل میشوند. در مقابل، قفلشدن شدید یا طولانی را نباید برای ماهها نادیده گرفت، زیرا توانبخشی پس از درمان ممکن است دشوارتر شود.
- سندرم تونل کارپ؛ درد و بیحسی دست
- شکستگی مچ دست؛ علائم و درمان
- تنیس البو یا آرنج تنیسبازان
- متخصص ارتوپدی در تنکابن
رزرو نوبت و مطالب مرتبط
برای ارزیابی تخصصی و انتخاب مسیر درمان میتوانید از صفحه نوبتدهی مطب استفاده کنید.