درمان آرتروز زانو؛ از درمانهای ساده تا تعویض مفصل
مقدمه
درمان آرتروز زانو به معنی انتخاب یک روش ثابت برای همه بیماران نیست. شدت بیماری، سن، میزان فعالیت، وزن، تغییر شکل مفصل، بیماریهای زمینهای و انتظار بیمار از درمان، همگی در انتخاب بهترین روش نقش دارند. هدف اصلی درمان کاهش درد، حفظ حرکت مفصل، افزایش توانایی انجام فعالیتهای روزمره و جلوگیری از پیشرفت سریع بیماری است.
در بسیاری از بیماران میتوان با درمانهای غیرجراحی سالها کیفیت زندگی مطلوبی ایجاد کرد و تنها در مراحل پیشرفته به جراحی نیاز خواهد بود.
آیا آرتروز زانو درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر درمانی که بتواند غضروف تخریبشده را به شکل طبیعی بازسازی کند وجود ندارد، اما روشهای درمانی متعددی میتوانند:
درد را کاهش دهند.
عملکرد مفصل را بهتر کنند.
سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهند.
نیاز به جراحی را به تعویق بیندازند.
کاهش وزن؛ مهمترین درمان غیرجراحی
در افراد دارای اضافهوزن، کاهش وزن یکی از مؤثرترین درمانها محسوب میشود.
هر یک کیلوگرم کاهش وزن، هنگام راه رفتن چندین کیلوگرم از فشار وارد بر زانو کم میکند. حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن نیز میتواند باعث کاهش قابل توجه درد شود.
ورزش درمانی
برخلاف تصور بسیاری از بیماران، استراحت مطلق درمان مناسبی نیست.
تمرینات مناسب باعث:
تقویت عضله چهارسر ران
تقویت همسترینگ
افزایش انعطافپذیری
بهبود تعادل
کاهش فشار روی مفصل
میشوند.
ورزش باید متناسب با شرایط هر بیمار انتخاب شود و از انجام حرکات پرفشار یا دردناک خودداری گردد.
فیزیوتراپی بخش مهمی از درمان است و معمولاً شامل موارد زیر میشود:
تمرینات کششی
تقویت عضلات
آموزش الگوی صحیح راه رفتن
تمرینات تعادلی
درمانهای کاهش درد
تداوم تمرینات خانگی پس از پایان جلسات فیزیوتراپی نیز اهمیت زیادی دارد.
داروها
داروها بیشتر برای کنترل درد و التهاب استفاده میشوند و روند تخریب غضروف را متوقف نمیکنند.
بسته به شرایط بیمار ممکن است از:
استامینوفن
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
داروهای موضعی
سایر داروهای مناسب
استفاده شود.
مصرف طولانیمدت دارو باید با نظر پزشک انجام شود.
زانوبند و وسایل کمکی
در برخی بیماران استفاده از زانوبند مناسب، عصا یا کفش طبی میتواند فشار وارد بر مفصل را کاهش داده و راه رفتن را آسانتر کند.
این وسایل جایگزین ورزش درمانی نیستند، بلکه به عنوان درمان کمکی استفاده میشوند.
تزریق داخل مفصل
در برخی بیماران، تزریق داخل مفصل میتواند به کاهش درد کمک کند.
تزریق کورتون
در موارد التهاب شدید ممکن است تزریق کورتون باعث کاهش درد شود، اما انجام مکرر آن توصیه نمیشود.
تزریق اسید هیالورونیک
این روش در بعضی بیماران مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط میتواند باعث بهبود علائم شود، اگرچه پاسخ بیماران یکسان نیست.
تزریق PRP
PRP از خون خود بیمار تهیه میشود و در برخی مطالعات برای کاهش درد و بهبود عملکرد در آرتروز خفیف تا متوسط نتایج امیدوارکنندهای داشته است. با این حال، در آرتروز پیشرفته جایگزین تعویض مفصل نیست.
چه زمانی جراحی لازم است؟
اگر با وجود درمان مناسب هنوز:
درد شدید وجود داشته باشد،
بیمار نتواند فعالیتهای روزمره را انجام دهد،
خواب شبانه مختل شود،
تغییر شکل شدید مفصل ایجاد شود،
درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند،
ممکن است جراحی بهترین انتخاب باشد.
تعویض مفصل زانو
تعویض مفصل یکی از موفقترین جراحیهای ارتوپدی است.
در این عمل، سطوح آسیبدیده مفصل برداشته شده و با پروتزهای مخصوص جایگزین میشوند تا حرکت بدون درد و پایدار ایجاد شود.
امروزه بیشتر بیماران پس از توانبخشی مناسب میتوانند بدون درد قابل توجه راه بروند و فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند.
مراقبت بعد از درمان
صرفنظر از نوع درمان، رعایت این نکات اهمیت زیادی دارد:
حفظ وزن مناسب
ادامه تمرینات تقویتی
پرهیز از فعالیتهای پرفشار
پیگیری منظم
درمان آسیبهای جدید زانو در مراحل اولیه
تجربه جراح
در تجربه بالینی، موفقیت درمان آرتروز تنها به نوع دارو یا جراحی وابسته نیست. بیمارانی که وزن خود را کنترل میکنند، تمرینات عضلانی را ادامه میدهند و توصیههای درمانی را رعایت میکنند، معمولاً نتایج بسیار بهتری نسبت به بیمارانی دارند که تنها به دارو متکی هستند.
همچنین تصمیم برای تعویض مفصل باید بر اساس کیفیت زندگی بیمار، شدت علائم و معاینه بالینی گرفته شود، نه صرفاً بر اساس ظاهر رادیوگرافی.
پرسشهای متداول
آیا پیادهروی برای آرتروز زانو مفید است؟
اگر شدت بیماری اجازه دهد، پیادهروی کنترلشده و منظم معمولاً مفید است، اما باید از راه رفتن طولانی روی سطوح سخت یا فعالیتهایی که درد را تشدید میکنند پرهیز شود.
آیا تزریق PRP آرتروز را درمان میکند؟
خیر. PRP ممکن است در برخی بیماران علائم را کاهش دهد، اما درمان قطعی آرتروز نیست.
چه زمانی باید تعویض مفصل انجام شود؟
زمانی که درد شدید، محدودیت عملکرد و کاهش کیفیت زندگی با درمانهای غیرجراحی کنترل نشوند، تعویض مفصل میتواند گزینه مناسبی باشد.