علائم آرتروز زانو؛ از درد خفیف تا محدودیت شدید حرکت
مقدمه
علائم آرتروز زانو معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و ممکن است در ماهها یا حتی سالها پیشرفت کنند. بسیاری از بیماران در مراحل اولیه تنها هنگام فعالیتهای سنگین احساس ناراحتی دارند، اما با پیشرفت بیماری، درد و محدودیت حرکت در فعالیتهای روزمره نیز ایجاد میشود.
شدت علائم همیشه با شدت تغییرات رادیولوژی یکسان نیست؛ ممکن است بیماری با آرتروز خفیف درد زیادی داشته باشد و فرد دیگری با آرتروز پیشرفته درد کمتری احساس کند. به همین دلیل تشخیص تنها بر اساس عکس ساده امکانپذیر نیست و معاینه تخصصی اهمیت زیادی دارد.
درد؛ شایعترین علامت آرتروز زانو
درد اولین علامتی است که بیشتر بیماران را به پزشک مراجعه میدهد.
ویژگیهای درد عبارتاند از:
شروع تدریجی
تشدید هنگام راه رفتن
افزایش درد با بالا و پایین رفتن از پله
درد پس از ایستادن طولانی
کاهش نسبی درد با استراحت
بازگشت درد پس از شروع مجدد فعالیت
درد ممکن است حتی هنگام استراحت یا در طول شب نیز وجود داشته باشد.
خشکی مفصل
خشکی زانو بهویژه پس از بیدار شدن از خواب یا بعد از نشستن طولانی شایع است.
بیشتر بیماران بیان میکنند که:
چند دقیقه اول راه رفتن دشوار است.
پس از کمی حرکت، زانو روانتر میشود.
با فعالیت زیاد دوباره خشکی بازمیشود.
خشکی صبحگاهی در آرتروز معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه طول میکشد.
کاهش دامنه حرکتی
با پیشرفت بیماری، خم و صاف کردن کامل زانو دشوارتر میشود.
بیمار ممکن است نتواند:
روی زمین بنشیند.
زانو را کاملاً خم کند.
زانو را کاملاً صاف نگه دارد.
بهراحتی از پله بالا برود.
کاهش دامنه حرکت علاوه بر درد، به علت تغییرات استخوانی و سفتی بافتهای اطراف مفصل نیز ایجاد میشود.
تورم زانو
التهاب خفیف پرده سینوویال یا تجمع مایع مفصلی میتواند باعث تورم شود.
تورم ممکن است:
پس از فعالیت بیشتر شود.
با استراحت کاهش یابد.
همراه با احساس گرمی مفصل باشد.
تورم شدید و ناگهانی معمولاً نیاز به بررسی بیماریهای دیگر مانند نقرس، عفونت یا آسیبهای حاد دارد.
صدا دادن زانو
بسیاری از بیماران هنگام خم و راست کردن زانو احساس یا صدای «تقتق» یا ساییده شدن دارند.
این صداها همیشه نشانه آرتروز نیستند، اما اگر همراه با درد و محدودیت حرکت باشند، بررسی تخصصی توصیه میشود.
احساس ناپایداری
در بعضی بیماران، ضعف عضلات و تغییرات مفصلی باعث میشود زانو هنگام راه رفتن احساس ناپایداری یا خالی کردن داشته باشد.
البته اگر احساس خالی کردن ناگهانی و مکرر وجود داشته باشد، باید پارگی رباط صلیبی یا آسیب مینیسک نیز بررسی شود.
تغییر شکل زانو
در مراحل پیشرفته ممکن است پاها به سمت داخل یا خارج انحراف پیدا کنند.
شایعترین تغییرات عبارتاند از:
زانوی پرانتزی
زانوی ضربدری
کاهش فاصله مفصلی
تغییر محور اندام
این تغییرات معمولاً نشانه پیشرفت بیماری هستند.
ضعف عضلات
درد طولانیمدت باعث کاهش فعالیت میشود و کاهش فعالیت نیز به تحلیل عضلات، بهویژه عضله چهارسر ران، منجر میشود.
این ضعف خود باعث افزایش فشار روی مفصل و تشدید علائم خواهد شد؛ به همین دلیل تمرینات تقویتی بخش مهمی از درمان هستند.
چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت وجود هر یک از موارد زیر، مراجعه سریع توصیه میشود:
درد بسیار شدید و ناگهانی
تورم شدید
قرمزی و تب
ناتوانی در تحمل وزن
قفل شدن زانو
تغییر شکل ناگهانی مفصل
این علائم ممکن است نشاندهنده بیماریهایی غیر از آرتروز باشند.
تجربه جراح
در تجربه بالینی، بسیاری از بیماران تصور میکنند هر درد زانو به معنای آرتروز است؛ در حالی که پارگی مینیسک، آسیب رباطها، التهاب تاندونها یا حتی مشکلات مفصل ران میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص دقیق قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
علائم آرتروز زانو معمولاً شامل درد، خشکی، کاهش دامنه حرکت، تورم، صدا دادن مفصل، ضعف عضلات و محدودیت فعالیت است. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت بوده و همیشه با شدت تغییرات رادیولوژی مطابقت ندارد. تشخیص زودهنگام و آغاز درمان مناسب میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد.